Sáng 12/3, Tọa đàm trực tuyến “Hỗ trợ gỡ vướng về kế toán và thuế sau sắp xếp xã/phường” do Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) tổ chức đã thu hút đông đảo cán bộ kế toán, lãnh đạo và phụ trách tài chính tại các đơn vị hành chính, sự nghiệp trên cả nước tham gia. Tất cả các vấn đề thực tế khó giải quyết đưa ra đều được các chuyên gia giải đáp và tư vấn thoả đáng.
3 nhóm vấn đề lớn được phân tích
Phát biểu khai mạc, TS. Vũ Đức Chính – Phó Chủ tịch VAA cho biết việc tổ chức lại các đơn vị hành chính sự nghiệp cấp xã, phường đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác tài chính – kế toán. Theo ông, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ liên quan đến tổ chức bộ máy mà còn kéo theo hàng loạt nhiệm vụ chuyên môn như tổ chức lại bộ máy kế toán, bàn giao và tiếp nhận tài sản, công nợ, xử lý nguồn kinh phí chuyển tiếp, lập và tổng hợp báo cáo, quyết toán ngân sách, cũng như thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thuế theo quy định.
Qua tổng hợp các ý kiến gửi về trước Tọa đàm cũng như phản ánh từ thực tiễn cơ sở, ông Chính cho biết các vướng mắc hiện nay chủ yếu tập trung vào các nhóm vấn đề lớn.
Thứ nhất là tổ chức công tác kế toán tại các đơn vị hành chính sự nghiệp cấp xã, phường sau khi sắp xếp lại, bao gồm việc bố trí người làm kế toán, phân định trách nhiệm, tổ chức hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ kế toán, báo cáo và lưu trữ tài liệu kế toán; đồng thời phát sinh các vấn đề liên quan đến bàn giao, tiếp nhận tài sản, nguồn kinh phí, công nợ và xử lý các số dư chuyển tiếp.
Nhóm vấn đề thứ hai liên quan đến quy trình lập, tổng hợp và phê duyệt quyết toán ngân sách nhà nước cũng như trách nhiệm của các đơn vị sau sắp xếp, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm sự thống nhất giữa báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách. Theo ông Chính, đây là nội dung được nhiều đơn vị quan tâm do liên quan trực tiếp đến thẩm quyền và trách nhiệm tổ chức thực hiện trong mô hình quản lý mới.
Nhóm vấn đề thứ ba là các quy định về thuế áp dụng đối với đơn vị cấp xã, phường trong trường hợp phát sinh các hoạt động dịch vụ hoặc hợp đồng kinh tế như cho thuê tài sản công, thu phí được để lại hoặc các khoản thu đặc thù khác. Đây là lĩnh vực khá mới đối với nhiều đơn vị cơ sở, đòi hỏi phải xác định rõ bản chất các khoản thu, các trường hợp phải xuất hóa đơn, kê khai thuế và xử lý nguồn thu đúng quy định để bảo đảm thống nhất trong quản lý thuế.
Bên cạnh đó, nhiều khó khăn thực tế cũng phát sinh từ việc tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự làm kế toán, mở tài khoản, giao dự toán, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan cũng như yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý tài chính công. Theo ông Chính, các vấn đề này có tính chất giao thoa giữa nhiều lĩnh vực, không nằm riêng trong một văn bản pháp luật cụ thể mà phát sinh từ quá trình vận hành thực tế tại các đơn vị cơ sở.
“Cuộc Tọa đàm hôm nay không chỉ nhằm giải đáp từng vướng mắc cụ thể mà còn hướng tới việc hình thành cách hiểu thống nhất hơn, cách làm bài bản hơn và tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị, các cơ quan trong từng cấp xã, phường”, ông Chính nhấn mạnh. Theo đó, mục tiêu của chương trình là giúp các đơn vị hiểu đúng quy định, triển khai đúng quy trình, chuẩn hóa hồ sơ chứng từ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính và hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện.
Làm rõ các quy trình
Ở phần thảo luận chi tiết, bà Trần Thu Hương, Phó Chánh Văn phòng VAA, đã trình bày chuyên đề về tổ chức công tác kế toán và những vấn đề thực tiễn phát sinh tại các đơn vị sau sắp xếp.
Trước đây ở vị trí Trưởng phòng thuộc Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán, bà Hương là một trong những chuyên gia tham gia vào quá trình xây dựng chính sách về tài chính công và kế toán công. Với kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình xây dựng và triển khai các quy định về kế toán trong khu vực công, bà đã phân tích nhiều nội dung quan trọng liên quan đến việc tổ chức bộ máy kế toán tại các đơn vị hành chính, sự nghiệp sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã.
Theo bà Hương, trong bối cảnh tổ chức lại hệ thống đơn vị, việc tổ chức công tác kế toán cần được thực hiện một cách chặt chẽ và thống nhất, từ việc bố trí người làm kế toán, phân định rõ trách nhiệm của từng bộ phận đến việc thực hiện đầy đủ các nội dung nghiệp vụ kế toán. Các đơn vị cần chú trọng việc tổ chức hệ thống chứng từ, tài khoản kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính theo đúng quy định; đồng thời bảo đảm công tác lưu trữ hồ sơ kế toán và dữ liệu tài chính được thực hiện đầy đủ. Bên cạnh đó, vấn đề bàn giao và tiếp nhận tài sản, nguồn kinh phí, công nợ cũng được nhấn mạnh như một nội dung quan trọng trong giai đoạn chuyển tiếp khi các đơn vị hành chính được sắp xếp lại.
Một hội viên Huế đặt câu hỏi về khó khăn công tác xét duyệt và tổng hợp quyết toán ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025.
Về vấn đề này, bà Vũ Thị Hải Yến, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính – Kinh tế ngành, Bộ Tài chính, đã trao đổi về công tác xét duyệt và tổng hợp quyết toán ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2025. Phần trình bày tập trung làm rõ quy trình lập, thẩm tra và phê duyệt quyết toán ngân sách, cũng như những nội dung cần lưu ý và rút kinh nghiệm trong quá trình thực hiện quyết toán tại các đơn vị cơ sở.
Theo bà Yến, trong bối cảnh tổ chức lại các đơn vị hành chính, việc thực hiện đúng quy trình xét duyệt và tổng hợp quyết toán ngân sách có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch và chính xác của số liệu ngân sách nhà nước. Các đơn vị cần chú ý đến trách nhiệm của từng cấp trong việc lập, tổng hợp và gửi báo cáo quyết toán đúng thời hạn, đồng thời bảo đảm việc đối chiếu số liệu giữa các đơn vị liên quan được thực hiện đầy đủ và thống nhất.
Thành viên cá nhân tại Hải Phòng đặt câu hỏi về nghĩa vụ thuế, phí và lệ phí đối với các đơn vị thuộc cấp xã, phường.
TS. Nguyễn Văn Phụng, Chuyên gia cao cấp về thuế và quản trị doanh nghiệp, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý Thuế Doanh nghiệp Lớn, Tổng cục Thuế (nay là Chi cục Thuế Doanh nghiệp Lớn thuộc Cục Thuế) cho biết trong quá trình tổ chức lại đơn vị hành chính, nhiều đơn vị cơ sở vẫn phát sinh các hoạt động có thu hoặc liên quan đến việc quản lý, khai thác tài sản công. Vì vậy, các đơn vị cần nắm rõ quy định về thuế, phí và lệ phí để thực hiện đúng nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, đồng thời hạn chế những sai sót có thể phát sinh trong quá trình kiểm tra, thanh tra sau này. Với câu hỏi của cá nhân ở Hải Phòng, TS. Nguyễn Văn Phụng cũng đã giải thích từng nội dung chi tiết.
Trong khuôn khổ Tọa đàm, ban tổ chức cũng dành thời gian tổng hợp và giải đáp nhiều câu hỏi từ các địa phương liên quan đến việc xử lý nguồn kinh phí chuyển tiếp, trách nhiệm quyết toán giữa đơn vị cũ và đơn vị mới, cũng như việc thực hiện nghĩa vụ thuế đối với các hoạt động có thu của đơn vị hành chính, sự nghiệp. Nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến tổ chức kế toán, quyết toán ngân sách và xử lý nguồn kinh phí tại cơ sở đã được các đại biểu nêu ra để trao đổi.
Đại diện UBND xã Bàu Hàm đặt câu hỏi: “Trường hợp các trường nhỏ kinh phí hoạt động không đủ dẫn đến sử dụng âm nguồn 13 hoặc nguồn kinh phí không đủ để bảo đảm hoạt động trong năm thì cần xử lý như thế nào?”.
Trả lời câu hỏi này, bà Vũ Thị Hải Yến cho biết trước hết cần rà soát nguyên nhân thiếu kinh phí, liệu do dự toán được giao chưa bảo đảm cho chi hoạt động thường xuyên hay do thay đổi chức năng, nhiệm vụ hoặc biến động về nguồn thu – chi trong quá trình hoạt động. Trường hợp do bố trí dự toán không đủ, đơn vị cần báo cáo cơ quan quản lý cấp trên để trình cấp có thẩm quyền xem xét bổ sung dự toán theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.
Bà Yến cũng dẫn quy định tại Khoản 6 Điều 9 Thông tư số 56/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính, theo đó trong trường hợp đơn vị có thay đổi về chức năng, nhiệm vụ hoặc có biến động lớn về tình hình kinh tế – xã hội, thay đổi chính sách, chế độ hoặc do các nguyên nhân bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh dẫn đến biến động lớn về nguồn thu hoặc nhiệm vụ chi, làm thay đổi mức độ tự chủ tài chính, sau khi đơn vị đã sử dụng các quỹ được trích lập còn dư nhưng cân đối thu – chi đến cuối năm ngân sách vẫn không bảo đảm theo phương án tự chủ tài chính đã được phê duyệt, thì vào quý I của năm tiếp theo đơn vị phải xây dựng lại phương án tự chủ tài chính để trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt cho thời gian còn lại của thời kỳ ổn định.
Theo đó, các đơn vị có thể căn cứ quy định tại Khoản 2 Điều 14 Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, Khoản 9 Điều 1 Nghị định số 111/2025/NĐ-CP và Điều 9 Thông tư số 56/2022/TT-BTC để xử lý trường hợp có biến động lớn về nguồn thu dẫn đến không bảo đảm chi hoạt động thường xuyên, trong đó có tiền lương. Trong những trường hợp này, đơn vị được phép sử dụng các quỹ đã trích lập còn dư để bảo đảm hoạt động theo đúng quy định hiện hành.
Một đơn vị tham gia trực tiếp Toạ đàm cũng đưa ra câu hỏi về việc bổ nhiệm người làm kế toán và chế độ phụ cấp trách nhiệm đối với các vị trí liên quan đến công tác kế toán tại cấp xã.
Trả lời nội dung này, bà Trần Thu Hương cho biết có trường hợp người được phân công làm kế toán ngân sách của phòng kinh tế được giao ký với chức danh kế toán trưởng trên các chứng từ giao dịch của cấp ngân sách tại Kho bạc Nhà nước. Tuy nhiên, việc ký chứng từ này không đồng nghĩa với việc được bổ nhiệm kế toán trưởng theo quy định của pháp luật về kế toán.
Theo bà Hương, trong trường hợp nêu trên, người được phân công chỉ thực hiện việc ký chứng từ giao dịch ngân sách với Kho bạc Nhà nước, chứ không phải là người được bổ nhiệm giữ chức danh kế toán trưởng của một đơn vị kế toán. Vì vậy, người này không thuộc đối tượng được bổ nhiệm kế toán trưởng và cũng không phải đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện của chức danh kế toán trưởng theo quy định của pháp luật. Đồng thời, do không phải là kế toán trưởng của một đơn vị kế toán nên cũng không được hưởng phụ cấp trách nhiệm kế toán trưởng. Bà Hương nhấn mạnh, pháp luật kế toán chỉ quy định việc bổ nhiệm kế toán trưởng và chế độ phụ cấp đối với người làm kế toán tại các đơn vị kế toán; trong khi trường hợp này không phải là đơn vị kế toán nên không áp dụng quy định trên.
Các thành viên, hội viên tham gia buổi Toạ đàm trực tuyến và đến trực tiếp gửi lời cảm ơn đến Ban tổ chức đã giải đáp được những câu hỏi và vướng mắc thoả đáng, giúp ích cho công việc thực tế. Sau buổi Toạ đàm, các công việc chuyên môn tại địa phương sẽ thuận lợi hơn.
Trước nhu cầu thông tin thực tế, đại diện VAA cho biết sẽ tiếp tục tổ chức thêm các Tọa đàm và lớp tập huấn chuyên sâu trong thời gian tới nhằm hỗ trợ các đơn vị cập nhật kịp thời các quy định mới về tài chính công, ngân sách và kế toán. Những hoạt động này được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị cơ sở, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và ngân sách nhà nước trong giai đoạn chuyển đổi tổ chức bộ máy tại nhiều địa phương hiện nay.
Các tổ chức, cá nhân quan tâm có thể đăng ký trở thành hội viên của Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam bằng cách quét mã QR hoặc truy cập đường dẫn: http://vaa.net.vn/hoi-vien-vaa/ để biết thêm thông tin chi tiết và thực hiện đăng ký.
Thu Châu
